Stöndum vörð um eignarréttinn

Þessa dagana er mikið skeggrætt um sjávarútvegsmál en tilefnið er tvö frumvörp ríkisstjórnarinnar sem munu koma til með að gjörbylta núverandi fiskveiðistjórnunarkerfi ef Alþingi samþykkir þau óbreytt. Undirritaður telur nauðsynlegt að gjalda varhug við frumvörpum þessum sem og við ýmsum staðhæfingum sjálfskipaðra sérfræðinga um núverandi kerfi, en eins sorglegt og það er, þá eru fjölmargir stjórnmálamenn í þeim hópi.

Stjórnmálamenn halda því oft á tíðum fram fullum fetum að auðlindir sjávar séu í eigu þjóðarinnar. Er það svo? Fyrir það fyrsta, hvað er þjóð? Hefur einhver hitt þjóðina? Undirritaður efast stórlega um það. Þjóð er nefnilega ekki persóna að lögum og ber því hvorki skyldur né hefur einhvern rétt til eigna. Þjóð hefur heldur engan vilja. Hins vegar samanstendur hún af fjöldamörgum einstaklingum sem hafa bæði vilja, hugvit og langanir. Orðskrípið „þjóðareign“, sem stjórnmálamenn nota óspart í ræðu og riti, er því ekkert annað en lýðskrum. Það sem verra er, með því að staðhæfa að þjóðin eigi sjávarauðlindirnar gefa stjórnmálamennirnir í skyn að almenningur, bæði undirritaður og fleiri sem hafa aldrei verkað fisk eða unnið á sjó, eigi persónulegt tilkall til hluta af auðlindaarðinum.

Í skjóli slíkra staðhæfinga leggjast stjórnmálamenn á eitt um að kollvarpa núverandi fiskveiðistjórnunarkerfi í nafni réttlætis og þeir, sem afvegaleiðast, trúa því að gráðugir „sægreifar“ séu í raun að svindla á þeim.

Reyndin er þó ekki sú. Staðreyndin er sú að áður en núverandi fiskveiðistjórnunarkerfi var komið á laggirnar þurfti sjávarútvegurinn að hafa lifibrauð sitt af ívilnunum frá ríkinu í formi gengisfellinga og ríkisstyrkja. Ástæðan var sú að allir höfðu rétt til að nýta auðlindina. Það þýddi það eitt að of margir sjómenn eyddu of miklum fjármunum í viðleitni sinni til að ná auðlindaarðinum - sem var því sóað. Ljóst var að takmarka þurfti aðgang að auðlindinni og mynda skilgreindan eignarrétt yfir aflaheimildum. Því það eru gömul sannindi og ný, að það sem enginn á hirðir enginn um.

Stjórnmálamenn láta oft í veðri vaka að einungis örfáir „sægreifar“ hagnist á núverandi kerfi, að þeir maki krókinn á kostnað almennings. Hins vegar er ekkert sem styður þessa fullyrðingu. Það er rétt að þeir sem hafa fjárfest og byggt upp í greininni hafa grætt fúlgur fjár en ekki á kostnað annarra. Kakan hefur heldur stækkað, það er arðsemin aukist til muna - öllum til hagsbóta. Og hvað er það sem telur? Almenningur nýtur ekki góðs af auknum tekjum til ríkisins í formi skatta og veiðigjalds. Miklu fremur eru það fjárfestingar, atvinnutækifæri og framsókn íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja, eins og Marels, á erlendri grund sem sjá til þess að öll þjóðin græðir á arðbærum sjávarútvegi. Þjóðinni vegnar vel ef atvinnulífið blómstrar.

Ríkisstjórnin byggir hugmyndafræði sína á því að ríkið eigi allar auðlindir og leigi þær síðan öðrum. Frumvarp hennar um stjórn fiskveiða, sem lagt var fram á Alþingi fyrir þónokkru, gerir einmitt ráð fyrir því. Þar er lagt til að allar aflaheimildir verði þjóðnýttar og þeim síðan úthlutað af stjórnmálamönnum. Því verður ekki neitað, að um ansi gott vopn í kosningabaráttu næsta árs er að ræða - að geta úthlutað aflaheimildum til kjósenda síns kjördæmis - en á hinn bóginn er ljóst að aflaheimildum verður ekki skilað til ríkisins bótalaust. 72. grein stjórnarskrárinnar, eignarréttarákvæðið, sér til þess. Hitt frumvarp ríkisstjórnarinnar, um veiðigjöld, gæti einnig stangast á við eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar að mati lögspekinga. Það vekur jafnframt furðu að stjórnmálamenn ætli að skattleggja sjávarútveginn enn meira. Hefur enginn þeirra lært af mistökum síðustu ára, að stjórnmálamenn fara afar illa með fé skattgreiðenda?

Núverandi fiskveiðistjórnunarkerfi er alls ekki fullkomið. Úrbóta er þörf en lausnin er ekki meira af því vonda. Í stað þess að auka völd stjórnmálamanna yfir þessum grunnatvinnuvegi ætti að leita í þveröfuga átt, afnema veiðigjaldið og lækka skatta á sjávarútvegsfyrirtæki. Hinn frjálsi markaður hefur styrkt sjávarútveginn í sessi síðustu tvo áratugi. Það væri algjört óráð að snúa aftur á hina sósíalísku braut.

Höfundur er menntaskólanemi.

Greinin birtist í Morgunblaðinu miðvikudaginn 23. maí 2012. 

Vel gert, Besti flokkur!

Ég hef nú ekki haft mikið dálæti af Besta flokknum síðan hann tók við völdum í Reykjavík. Flokkurinn boðaði „nýja pólitík“, „sjálfbært gegnsæi“ og hvaðeina, en þeirra fyrsta úrræði var, þegar á reyndi, að hækka skatta. Um leið áttuðu skattgreiðendur í Reykjavík sig á því að Besti flokkurinn væri bara hefðbundinn vinstriflokkur eins og gamli R-listinn, Vinstri græn og Samfylkingin. Umgjörðin og show-ið í kringum Besta flokkinn er kannski frábrugðið þessum stjórnmálaflokkum en úrræðin þau sömu.

Hins vegar kvað við nýjan tón nú nýlega þegar Heiða Kristín Helgadóttir, framkvæmdastjóri Besta flokksins, sagði í grein í Fréttablaðinu að ekki kæmi til greina að Reykjavíkurborg keypti tónlistarhúsið Nasa og „leigði það út til vina sinna“. Mörgum þykir mikill missir að Nasa og er það vel, en það væri í hæsta máta óeðlilegt og algjör vanvirðing við skattgreiðendur Reykjavíkurborgar ef borgin keypti húsið.

Besti flokkurinn má eiga það að í þessu máli bar hann fyrst og fremst hagsmuni skattgreiðenda fyrir brjósti. Það mætti hann svo sannarlega gera oftar.

Ég styð forsetann

Ólafur Ragnar Grímsson hóf kosningabaráttu sína með pompi og prakt í dag. Ég mæli eindregið með stórgóðu viðtali Sigurjóns M. Egilssonar við forsetann á Bylgjunni í morgun. Forsetinn fór þar víða, til að mynda gagnrýndi hann tiltekna fjölmiðla harðlega, ræddi hispurslaust stormasamt samband sitt við forsætisráðherra og lýsti furðu á ummæli eins frambjóðandans, sem sagðist i viðtali einu að hún ætlaði sér að fylgja stefnu ríkisstjórnarinnar í tilteknum málum.

Ég hef sagt það áður og segi það enn: Að sjálfsögðu ætti að leggja forsetaembættið niður, en þangað til það verður gert er í raun bráðnauðsynlegt að hafa traustan forseta á Bessastöðum til að stöðva það allra versta sem ríkisstjórninni dytti í hug að keyra í gegn. Ég treysti Ólafi manna best til þess.

"If I wanted America to fail"

Umræðan um umhverfismál hefur einkennst af öfgum, samsæriskenningum og upphrópunum. Hér má hins vegar finna ljós í myrkrinu:

 

Rammaáætlun að engu höfð

Einn helsti kostur rammaáætlunar um nýtingu vatnaafls og jarðvarma hér á landi var sá að hún var hafin yfir sjónarmið ríkisstjórnarflokkanna tveggja, Samfylkingar og Vinstri grænna, á vernd og nýtingu orkulinda landsins. Upphaflegi tilgangur áætlunarinnar var að gaumgæfa virkjanatækifæri á faglegan hátt, meta kosti og galla einstakra virkjana og flokka hugsanleg virkjanasvæði í nýtingarflokk, biðflokk og verndunarflokk. Eftir margra ára vinnu lauk verkefnisstjórn áætlunarinnar störfum og skilaði skýrslu til iðnaðar- og umhverfisráðherra. Þá fyrst fóru hin pólitísku hjól ríkisstjórnarinnar að snúast.

Verkefnisstjórn rammaáætlunarinnar skilaði skýrslu sinni til ríkisstjórnarinnar í byrjun júlímánaðar árið 2011. Níu mánuðum síðar eða 31. mars síðastliðinn, á síðasta framlagningardegi þingsins, lagði iðnaðarráðherra loks fram þingsályktunartillögu um vernd og nýtingu orkulinda. Kom þá í ljós að hin vel unna og faglega rammaáætlun var að litlu höfð. Í staðinn hafði pólitíkin ráðið för og ber þá sérstaklega að nefna sjónarmið Vinstri grænna — eins helsta andstæðings orkunýtingar hér á landi — sem virðist eiga sterkan hljómgrunn í tillögunni sem iðnaðarráðherra lagði fram.

Komið hefur fram að rammaáætlunin, sem afhent var stjórnvöldum seinasta sumar, gerði ráð fyrir virkjunarkostum í nýtingarflokki upp að 2000 megavöttum. Nú gerir þingsályktunartillagan allt í einu ráð fyrir virkjunarkostum í sama flokki upp að 970 megavöttum. Það munar ekki um minna!

Rammaáætlunin leitaði málamiðlunar á milli tveggja sjónarmiða, verndunar og nýtingar. Lagt var upp með að ákveðin sátt myndi nást, sem menn gætu þá unað við. En það sem eftir stendur, nú þegar ríkisstjórnin er búin að vinna úr áætluninni og smíði þingsályktunartillögunnar er lokið, eru öfgafull sjónarmið helstu andstæðinga orkunýtingar. Afrakstur margra ára faglegrar vinnu við rammaáætlunina er hafður að engu. Þess í stað er pólitíkin allsráðandi.

Greinin birtist á sus.is föstudaginn 11. maí 2012. 

Misnotkun valds

Eins og fram kom í fréttum felldi embætti ríkissaksóknara og sérstaks saksóknara niður rannsókn máls á hendur fyrirtæki í eigu fjárfestis eins í dag. Seðlabanki Íslands hóf rannsókn þessa fyrir einu og hálfu ári, en þrátt fyrir margar ábendingar um ágalla málsins þráaðist seðlabankinn við og lét sér fátt um slíkar ábendingar finnast. Nú hefur hins vegar komið í ljós að seðlabankinn var á algjörum villigötum.

Þetta er ekki í fyrsta sinn sem að opinberir starfsmenn misnota vald sitt og mun eflaust ekki verða það síðasta. Minna hefur hins vegar borið á því að þeir beri ábyrgð á gjörðum sínum, en seðlabankastjóri gæti sýnt gott fordæmi með því að segja af sér tafarlaust.

Raunar er það ekki einu sinni spursmál. Framganga seðlabankans í máli þessu er bankanum til mikillar skammar. Og í kjölfarið á afsögn seðlabankastjóra mætti svo leggja niður bankann. Þá gæti ég vel við unað.

Sósíalismi á Íslandi

Maður á land sem hann vill selja. Annar maður vill kaupa landið. Sá síðarnefndi gerir tilboð í landið og samþykkir sá fyrrnefndi tilboðið. Viðskiptin eiga sér stað og báðir aðilar eru ánægðir.

Svona gengur þetta hins vegar ekki fyrir sig á Íslandi. Hér er einn maður sem situr reistur í hásæti sínu og kemur í veg fyrir að viðskiptin gangi eftir. Hann ákveður með geðþótta sínum hverjir fá að kaupa land og hverjir ekki.

Síðan segja sumir að hér sé ekki sósíalismi við lýði!

Dökk framtíð Frakklands

Sósíalistinn Francois Hollande hefur að öllum líkindum borið sigur úr býtum í forsetakosningunum í Frakklandi. Ber hann sigurorð af núverandi forseta, íhaldsmanninum Nicolas Sarkozy. Ég verð að segja eins og er, að það eru afar slæm tíðindi fyrir Frakka.

Þetta eru ekki slæm tíðindi vegna þess hve sterkur forseti Sarkozy var — alls ekki. Sarkozy hefur ekki staðið sig sem skildi og mátti svo sem eiga von á tapi í dag. Tíðindin eru slæm vegna þess að Hollande er sósíalisti — eitilharður sósíalisti.

Ef ég gríp inn í nokkur af hans helstu stefnumálum, þá ber hæst að Hollande vill hækka skatta á stórfyrirtæki og hátekjufólk en talan 75 hefur oft borið á góma í orðræðu hans. Það er að Hollande vill leggja 75% tekjuskatt á þá sem þéna meira en eina milljón evra í árstekjur. Hollande vill að auki hækka lágmarkslaun, ráða yfir 60 þúsund nýja opinbera kennara til starfa, lækka eftirlaunaaldur úr 62 árum í 60 ár og auka ríkisbúskap til muna.

Úrslit dagsins staðfesta dökka framtíð Frakklands. Það var ljóst að Frakkar þurftu á breytingu að halda til að eiga sér viðreisnar von, en lausnin er ekki meira af því vonda. Þvert á móti þurfa Frakkar á lægri sköttum, færri reglum og auknu frelsi að halda. En frelsisvæðingin verður víst að bíða betri tíma — því miður.

Lækkum skatta!

Það varð úr að draumur vinstrimanna rættist að lokum. Fyrsta hreina vinstristjórn sögunnar tók við völdum vorið 2009 og var eitt af hennar fyrstu verkum að hækka skatta. Þeirra tími var kominn og varð íslenska þjóðin þess vafasama heiðurs aðnjótandi að vera sú fyrsta frá upphafi til að skattleggja sig út úr efnahagshremmingum. Sömu lögmál gilda þó hér á landi og annars staðar þrátt fyrir tal skattasérfræðinganna í fjármálaráðuneytinu um annað. Skattastefna vinstristjórnarinnar mistókst hrapallega og herti snöruna um háls skattgreiðenda.

Það hefur verið nóg að gera í fjármálaráðuneytinu seinustu ár. Ríkisstjórnin setti tóninn snemma og hækkaði flesta skatta um of, sem og bjó til nýja á sínu fyrsta ári. Má þar meðal annars nefna auðlegðarskattinn sem er í raun ekkert annað en eitt form af eignaupptöku, eins og bent hefur verið á. Það er ógerningur að gera grein fyrir öllum breytingum ríkisstjórnarinnar á skattkerfinu en þær eru vel yfir hundrað talsins. Það er eitt að hækka skatta en annað að hringla í sífellu í skattkerfinu og skapa þar með óvissu fyrir bæði einstaklinga og fyrirtæki þessa lands. Aukið flækjustig skattkerfisins dregur að auki úr skilvirkni þess, fjölgar skattsvikum og gerir einstaklingum torveldara fyrir að athuga hversu há upphæð rennur í raun til hins opinbera. Þá er ótalið það ranglæti sem aukin skattheimta felur í sér.

Það er ljóst að núverandi ríkisstjórn beitir ekki skattkerfinu eingöngu til að fjármagna rekstur hins opinbera eða greiða af skuldum þess, heldur til að knýja fram jöfnuð. Allir eiga að vera jafnir og enginn má skara fram úr. Þannig hafa forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar sagt fullum fetum að „ofurlaunaliðið, fjárglæframennirnir og stóreignaelítan [fái] ekki að soga til sín hagvöxtinn“. Nýjasta útspil ríkisstjórnarinnar, frumvörp um stjórn fiskveiða og veiðigjöld, kveður við sama tón. Réttur manna til eigna er fótum troðinn af hömlulausum stjórnvöldum sem segjast eiga tilkall til verðmæta sem aðrir, framtakssamir einstaklingar, hafa skapað. Allt þetta er gert í nafni jafnaðar og réttlætis. Ríkisstjórnin er einnig gráðug í völd. Skattahækkanir auka völd hennar yfir borgurunum og kemur það því engum spánskt fyrir sjónir að fyrsta úrræði hennar sé ætíð að hækka skatta. Ríkisvaldið stækkar og þenst út á meðan svigrúm einstaklingsins minnkar. Við höfum séð hvaða afleiðingar það hefur til lengri tíma litið: vonleysi, grimmd og kúgun.

Mál dagsins í dag er að lækka skatta á alla. Leyfum fólki að ráðstafa þeim fjármunum sem það vinnur sér inn. Leyfum ekki misvitrum, gráðugum stjórnmálamönnum að láta greipar sópa um verðmæti okkar. Skattgreiðendur þessa lands hljóta að geta sammælst um það að endi verði bundinn á skattahækkanir vinstristjórnarinnar sem allra fyrst. Ranglætinu verður að linna.

Greinin birtist í Morgunblaðinu föstudaginn 4. maí.

Af styrkjum til menningar og lista

Fylgjendur ríkisstyrkja og ívilnana til menningar og lista eru margir hverjir í mótsögn við sjálfa sig.

Í einn stað benda þeir á hvað listgreinar (n.b. þeir flokka jafnan skapandi greinar sem listgreinar) velta miklu en í annan stað berjast þeir fyrir styrkjum og ívilnunum frá ríkinu.

Ef listgreinar velta svona miklu, af hverju þurfa þær þá á framlagi skattgreiðenda að halda?

Það sama gildir um ríkistónlistarhúsið við höfnina. Ef húsið á eftir að gefa svo mikið af sér í framtíðinni, af hverju voru þá skattgreiðendur skikkaðir til að byggja það?